شهرستان بشرویه

 

شهرستان بـشرویـــه

 

 

 موقعیت جغرافیایی :

شهر بُشرویه،  در موقعیت جغرافیایی شرق کشور،  در شمال غرب استان خراسان جنوبی و در 57 درجه تا 57 درجه و 59 دقیقه طول جغرافیائی از نصف‌ النهار مبدا و 33 درجه و 31 دقیقه تا 34 درجه و 54 دقیقه عرض جغرافیائی از خط استوا و در لبه کویر در ارتفاع 880 متری از سطح دریا قرار گرفته است.

بشرویه از جانب شمال با بجستان و از سمت غرب با طبس و از جنوب با روستای دیهوک طبس و از سمت شرق با فردوس مجاورت دارد.این شهرستان از دو قسمت کم وسعت کوهستانی در غرب و پهنه وسیع شمال جنوب و شرق کویر و بیابان و ریگزار تشکیل شده است.

بلندترین نقطه آن روی قله جمال در غرب حوضه یا ۲۴۴۵ متر ارتفاع از سطح دریا و پست‌ترین نقطه آن در کویر نمک با ۷۶۹ متر ارتفاع از سطح دریا قرار دارد.

رشته کوه شتری در غرب، این شهرستان را از شهرستان طبس جدا می‌کند. دیگر ارتفاعات این منطقه عبارتند از: علی جمال، سرهنگی، کوه سفید، قلعه دختر و دو شاخ.

در شرق منطقه ریگزارهایی وجود دارد که ارتفاع آنها به ۴۰ تا ۵۰ متر می‌رسد.

کویر بشرویه (کویر نمک) با وسعت بیش از ۲۵۰ هزار هکتار در شمال این منطقه قرار دارد. بیشتر آب‌های سطحی منطقه در فصل بارندگی به این کویر می‌ریزند.

حوضه آبریز دشت بشرویه در حد فاصل بین توده لوت در شرق و کوه‌های شتری (حوضه آبریز دشت طبس) در غرب واقع شده است. قدیمی‌ترین سازند شناخته‌شده در این حوضه از آهک و دولومیت دوران دوم زمین‌شناسی تشکیل شده و در ارتفاعات شمال تا شمال شرق آن رخنمون دارد.

دوران دوم زمین‌شناسی از شیل و ماسه سنگ، آهک دولومیت تشکیل شده و در ارتفاعات جنوبی و غربی منطقه یافت می‌شود. سازندهای آهکی ریفی به دلیل داشتن فضاهای خالی در پیوند با منابع زیرزمینی حائز اهمیت هستند.

سازندهای دوران سوم عمدتاً از سنگ‌های آذرین بیرونی و در بلندی‌های شرق حوضه و حاشیه ارتفاعات غربی رخنمون دارد.

رسوبات دوران چهارم شامل رسوبات آبرفتی تشکیل دهنده سفره آب زیرزمینی ومخروط افکنه‌ها در مناطق کم‌ارتفاع حوضه گسترش دارند.

 

پیشینه تاریخی:

وجود تپه های باستانی متعلق به دوران پیش از تاریخ و آثاری مانند قلعه دختر یا پل ترناو متعلق به دوره ساسانی، در حوزه شهرستان، نشان از قدمت بسیار بالای این منطقه باستانی دارد. شهر رقه در اوایل دوره اسلامی یکی از اماکنی است که ناصر خسرو  قبادیانی جهانگرد معروف از آنجا گذشته و مسجد جامع آن، احتمالا همان مسجدی است که وی از آن نامبرده است.

اما شهر بشرویه احتمالا در اواخر دوره ایلخانی و با مهاجرت و به هم پیوستن مردم آبادی های دور و نزدیک در ناحیه ای که در آن زمان به گله حوض مشهور بوده، شکل می گیرد و ساختار شهری خود را نیز در دوره تیموری سامان می بخشد. چنانکه در کتاب منسوب به تیمور «منم تیمور جهانگشا» آمده به صورت یک آرمان شهر، بر اساس اعتقاد و آرمان مردمان آن اداره می شده و حیات معنوی پرباری داشته است. به نحوی که تیـمور از آن با عنوان«دار العلم و الامان» نـام می برد. شهر تاریخی بشرویه، چهار محله اصلی به نام های میانده، مقری، سرپل و پایین محله دارد.

از نظر موقعیت نیز راه هایی که یزد و اصفهان را در گذشته به هرات متصل می کرده، از بشرویه می گذشته.کاروانسراهای موجود در این شهرستان دلیل این امر می باشد.

از نکات جالب توجه در این شهر وجود خانه های چهارصفه به تعداد زیاد و بادگیرهای یک طرفه می باشد.

 

جمعیت :

 جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۲۴٬۶۸۳ نفر است. از این میزان جمعیت، ۶٬۴۱۱ نفر در روستاها و ۱۸٬۲۷۲ نفر در شهرهای بشرویه و ارسک ساکن بوده‌اند.

 اقلیم :

آب و هوای منطقه خشک و کویری است. حداکثر و حداقل مطلق درجه حرارت هوا در ایستگاه بشرویه ۴۸ و ۲۱- درجه سانتی‌گراد گزارش شده است. روستاهای شمال بشرویه گرم‌ترند و روستاهای غربی و جنوب غربی که ارتفاع بیشتری دارند از درجه حرارت ملایم‌تری برخوردارند.

بارندگی در این منطقه بیشتر از اوایل آبان‌ماه شروع می‌شود و حداکثر تا نیمه اردیبهشت ادامه دارد. از آن به بعد به ندرت باران می‌بارد. متوسط بارندگی در این منطقه ۹۶٫۱۱ میلی‌متر در سال می‌باشد.

سوغات بشرویه:

سوغات محلی هر منطقه ای از طبیعت و فرهنگ آن منطقه نشات می گیرد شاید آنچه که اکنون به عنوان سوغات شهرستان بشرویه معرفی شود بتوان به پسته، آویشن کوهی، آنغوزه، زیره سیاه، زیره سبز، کلپوره و خاکشیر اشاره کرد.

آنغوزه: این گیاه به صورت بوته هایی خودرو است که در کوهستانهای بشرویه در فصل بهار سبز می شود. بوته آنغوزه بصورت چتری با برگهای فراوان است که معمولا مردم این منطقه همراه با برنج و بلغوز بصورت دم پخت از آن استفاده می کنند. بر اثر تیغ زدن به ریشه گیاه انغوزه شیره ای با بوی تند جاری می گردد که کاربردهای دارویی فراوانی دارد که از آن جمله می توان به خواص ضد سرطان، ضدنفخ، درمان بواسیر و قولنج، کاهش دهنده فشار خون اشاره کرد.

 

 

آداب و رسوم:

علمگردانی(حسین حسین): محرم در شهرستان بشرویه و رسومات آیینی وابسته به محرم از نقطه نظر کیفیت اجرا و ماندگاری و ثبوت اجرای مراسم مطابق با سنن گذشته در نوع خود بی نظیر است که شاکله بزرگداشت این ایام از مجموع چند آیین در هم پیوسته شامل علم آرایی یا علم پوشی، صلات کشی، عماری پوشی و عماری گردانی، نخل پوشی و نخل گردانی، تعزیه های زعفر جن و بنی اسد و از همه مهمتر علمگردانی تشکیل می گردد. آیین بی نظیر علمگردانی یا "حسین حسین" از ششم محرم تا شب عاشورا روزی دو مرتبه در دو نوبت عصر و شب در داخل حسینیه حاج علی اشرف برگزار می گردد.

 

 

بازی های محلی:

جوز بازی: از مهمترین بازی های است که مخصوص بزرگسالان است و بیشتر در ایام عید برگزار می گردد. یک نفر(تعداد10 گردو) را روی زمین می گذارد(می کارد). یک نفر دیگراز فاصله مشخص شده مبادرت به پرتاب گردوها کرده و تا زمانی که گردوهای پرتابی به گردوهای کاشته شده اصابت نکند شخصی که گردوها را کاشته تمام گردوهای پرتابی را جمع آوری می کند که اصطلاحا به جمع کردن گردو های اصابت نشده "دشت کردن" می گویند.

غذای محلی: اُماچ

نوعی غذای مقوی است که قبل از طبخ مقداری عدس، ماش یا حتی برنج را در آب می ریزند تا خیس بخورد و در هنگام طبخ مواد از قبل آماده شده به همراه ادویه جات را در داخل آب در حال جوش ریخته و به مرور آرد گندم را به آب اضافه کرده و همزمان و مکرر آن را هم می زنند تا ذرات آرد به همدیگر نچسپد از دیگر مواد اصلی این نوع غذا شلغم است که در ابتدای ترکیب و طبخ به ان اضافه می کنند. بعد از طبخ کامل پیازداغ آماده شده را روی غذا ریخته و میل می کنند.

 

صنايع دستي شهرستان بشرویه :

بشرویه شهرستانی در دل کویر با بافت تاریخی زیبا که گواهی است بر اصالت و گذشته با افتخار آن و بدون شک تولید صنایع دستی نیز در این گذشته پر رونق آن  نقش بسزایی را بر عهده گرفته است. بدون شک شاخص ترین صنایع دستی بشرویه در گروه معماری و نساجی سنتی می باشد .از میان انواع تولیدات نساجی سنتی منطقه ، برک را میتوان به جرآت یکی از اصیل ترین دست بافته های سنتی جنوب خراسان دانست. منسوجی ارزشمند ، بافته شده از کرک بز و شتر که فراوانی ماده اولیه مورد نیاز  آن ، بویژه در شهرستانهای سربیشه ، نهبندان و بشرویه دلیل اصلی تولید آن بوده است . شاید نتوان قاطعانه بیان کرد که بافت این منسوج اصیل دقیقا از چه زمانی در منطقه آغاز شده اما جای هیچگونه تردیدی نیست که از اوایل دوره تیموری برک بافی به ویژه  با مرکزیت بشرویه رواج بسیار شایسته ای در منطقه داشته است . برک در دوره قاجار نیز از رواج نسبتا خوبی برخوردار و در زمره منسوجات شناخته شده بوده است میرزا خانلِر خان (اعتصام الملک) در سفرنامه خود که طی سالهای 1293 ه.ق تا 1296 نوشته شده نیز به تولید و تجارت برک اشاره دارد. تولید این منسوج در بشرویه تا بیست سال گذشته ، کم و بیش  ادامه داشته است . روستای زیرک در شهرستان بشرویه نیز به تولید ظروف سفالی زیبا با نقوش برجسته اشتهار داشته است.

بافت انواع قالي و قاليچه ، گلیم بافی ، برک بافی ، سبد بافي، سفالگري ، خراطي سنتي، آهنگري سنتي، مسگري، احرام بافي، نمدمالي ، انواع رودوزيهاي سنتي و اسپندبافی از صنایع دستی مهم وبرتر این منطقه می باشد.

عمده ترين مراكز توليد صنايع دستي این شهرستان در شهر بشرویه و ارسک و روستاهای غني آباد، كرند،‌ رقه، مجد، فتح آباد، نيگنان، موردستان و جوزردان متمرکز می باشند .

 



تاریخ به روزرسانی:
1396/02/16
تعداد بازدید:
76
امتیازدهی
میانگین امتیازها:3 تعداد کل امتیازها:9
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
آدرس پست الکترونیکی شما
شماره تلفن
توضیحات
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
Powered by DorsaPortal