شهرستان فردوس

 

 

شهرستان فــردوس

 

 

 

موقعیت جغرافیایی :

شهر فردوس مرکز شهرستان فردوس، واقع در شمال غرب استان خراسان جنوبی،  در 58  درجه و 10دقیقه طول و 34 درجه عرض جغرافیایی و ارتفاع 1275 متر از سطح دریا در فاصله  200 کیلومتری بیرجند قرار دارد.

این شهرستان از شمال با بجستان، از جنوب و شرق به شهرستان سرایان و از غرب با شهرستان بشرویه همسایه می باشد.

فردوس در زلـزلـه یـازدهم شهریــور سال1347 شمسی به شدت ویران گردید و تنها بخشی از آثار با ارزش این شهر باقی مانده است.

پیشینه تاریخی:

بر اساس بررسی های صورت گرفته سابقه تاریخی این شهرستان به هزاره پنجم پیش از میلاد باز می گردد. شهر تاریخی تون از جمله شهرهای دوره اسلامی در قهستان محسوب می شده که از بافت شهری منسجم برخوردار و دارای کهندژ، شارستان، حصار و بارو بوده است. مساجد جامع و کوشک از جمله قدیمی ترین آثار شهر تون هستند. مسجد کوشک با داشتن طاق های گهواره ای عظیم و نیم ستون هایی که به زیر دیوارهای مرمت شده سال های بعد رفته، با مساجد صدر اسلام مانند تاریخانه دامغان قابل مقایسه است. این بنای خشتی در خود کتیبه ای به سال 554 ه.ق را جای داده که قدیمی ترین کتیبه تاریخی باقیمانده در شهر تاریخی تون است. اولین کتاب تاریخی که در آن نام تون آمده ( اشکال العالم ) جیهانی است که متعلق به سده چهارم هجری است و تون را  از جمله شهر های واقع در ولایت قهستان ذکر می کند. آنچه مسلم است، تون از همان اوایل اسلام از شهرهای مهم منطقه بوده و جایگاه اقتصادی و اجتماعی خاصی داشته است. این شهر در سال 1308 خورشیدی با تصویب هیأت دولت وقت از تون به فردوس تغییر نام داد.  منطقه نمونه گردشگری باغستان و آبگرم معدنی از مهمترین مکان های تفریحی این شهرستان به شمار می آید.

شهر تاریخی تون ( فردوس) در زلزله سال 1347 خورشیدی به شدت آسیب دید ولی خوشبختانه برخی از آثار این شهر تاریخی مانند مسجد جامع فردوس، مسجد کوشک، مدرسه علیا، حمام خیروز، حمام جهانیار و ... به جای مانده است.

 

جمعیت :

جمعیت محدوده کنونی این شهرستان در سرشماری سال ۱۳۹۰، ۴۱٬۶۲۶ نفر بوده‌است.

 


کشاورزی :

شهرستان فردوس دارای ۲۰۰ حلقه چاه کشاورزی، ۲۳۰ رشته قنات و ۵۲ دهنه چشمه است که بیش از ۹۰ درصد آب برداشتی از منابع زیرزمینی این شهرستان در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با توجه به میزان بارندگی کم در این شهرستان، عمدهٔ زمین‌های کشاورزی به صورت آبی می‌باشند. کل سطح زیر کشت این شهرستان در حدود ۲۷٬۰۰۰ هکتار است. از این میان، نزدیک به ۸٬۰۰۰ هکتار، به صورت دیم بوده و بقیه آبی هستند. مهم‌ترین محصول زراعی این شهرستان، زعفران و مهم‌ترین محصولات باغی آن، انار و پسته هستند. همچنین شهرستان فردوس یکی از مهم‌ترین مناطق قالی‌بافی استان خراسان جنوبی است.

 

آب و هوا :

این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و عدم وجود توده‌های مرطوب و کوهستان‌های مناسب و به علت مجاورت با دو کویر مرکزی و نمک دارای آب و هوای صحرایی، خشک و کم‌باران می‌باشد. میانگین میزان بارندگی این شهرستان در حدود ۱۵۵ میلی‌متر در سال است. این شهرستان به لحاظ وسعت زیادش از نظر آب و هوایی دارای دو منطقه متفاوت است:

-مناطق کوهپایه‌های شمالی که معمولاً دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل می‌باشد که شهرهای فردوس و اسلامیه تقریباً در این ناحیه قرار دارند و علت وجود این آب و هوا عمدتاً کوهستانی و مرتفع بودن آن است.

-قسمت جنوب و جنوب غربی که دارای تابستان‌های فوق‌العاده گرم و خشک می‌باشد.

 

سوغات :

 

سوغات: این شهرستان به دلیل موقعیت آب و هوایی و محیط جغرافیایی بیشتر درخت انار دارد و عمده ترین سوغات آن انار است به طوری که انار فردوس در کل کشور مشهور بوده و همچنین به خارج از کشور صادر می گردد. اما دیگر محصولات این شهرستان که مردم به عنوان سوغات این منطقه دارند عبارتند از زرشک، زعفران، پسته و در روستاها علاوه براینها کشک، بادام، کشمش، طایفی، جوز قنداز جمله مواردی می باشد که اهالی از انها به عنوان سوغاتی یاد می کنند.

انار:به عنوان یک میوه بهشتی سرشار از ویتامین ها و آنتی اکسیدان است که علاوه بر ارزش غذایی بسیار، جنبه های دارویی و اثرات درمانی قابل توجه ای دارد.


 

آئین های شادمانی:

مراسم نوروز: در شهرستان فردوس و همچنین روستاهای تابعه مانند دیگر مناطق کشور جشن نوروز را بسیار با شکوه برگزار می کنند. بانوان فردوسی از نیمه های اسفند ماه شروع به انجام تدارکات نوروز از قبیل خانه تکانی، نظافت و شستن تمامی وسایل خانه و همچنین خرید لباس نو و مایحتاج زندگی و درست کردن شیرینی در خانه می باشد. بیشتر بانوان سعی می کنند که شیرینی که در ایام نوروز استفاده می کنند خودشان تهیه نمایند. شیرینی های دست ساز بانوان فردوسی بیشتر : شیرینی بادامی، روورکرده، قطاب، کلوچه زنجبیلی و شیرینی نفته می باشد.

 

مراسم نامگذاری: به اسم گذاری معروف است. در شهر فردوس در شب دهم تولد نوزاد، پدر و مادر چند اسم انتخاب می کنندودر کنار یک سوره از قرآن می گذارند بعد از بزرگ فامیل درخواست می شد که سوره ای را انتخاب کند هر اسمی که انتخاب می شد همان را مبارک دانسته و نوزاد را به آن نامگذاری می کردند. چنانچه خانواده ای پدر بزرگ یا مادر بزرگ آنها فوت کرده بودند نام مرحوم را روی نوزادشان می گذاشتند تا یاد و نامش زنده بماند.

حنابندان: حنابندان یا حنابندوشب قبل از عروسی برگزار می شود. فامیل را دعوت می کنند که شب منزل فلانی شیرینی خورستsirinixoro و به این ترتیب مهمانان شرکت می کنند. ظرف حنا را خیس کرده و با نقل و شیرینی تزئین می کنند وهم دست و پای عروس و داماد را حنا کرده وزمانی که دست و پای عروس را حنا  می کنند اشعاری هم می خوانندو بعد به رقص و پایکوبی می پردازند.

 
 

 آئین های عزاداری: نخل در لغت به معنی درخت خرما است .ودر اصطلاح حجله مانندی است که از چوب میسازند و وسط آن را با شال های مختلف تزئین می کنند . روز عاشورا این نخل ها به شکل نمادین به عنوان تابوت امام حسین (ع) به محل امام زادگان فردوس حمل  می کنند. در شهرستان فردوس 6 عدد نخل وجود دارد که با پارچه مشکی روی هریک ازآنها را می پوشانند . این نخل ها توسط هیئت های  عزاداری در مسیر خیابان اصلی شهر حمل می گردد.این آئین و مراسم به شماره  509در تاریخ20/6/91 در فهرست میراث معنوی کشور(ناملموس) به ثبت

رسیده است.

 

 بازی های محلی:

چری ) (cari ) یک قل دو قل(: چری یکی از بازی هایی است که به صورت انفرادی و گاهی اوقات به صورت گروهی انجام می شود.با سه یا پنج سنگ بازی شروع می شود. نفر اول همه سنگ ها را روی زمین پهن می کند بعد یکی را برمی دارد و به هوا پرتاب می کند و سعی می کند هم زمان با آن سنگ های دیگر را بردارد.

 


 

 سنگ آرا: این بازی به صورت گروهی اجرا می شود و در حالی که هر کدام از شرکت کنندگان سنگی در دست دارند. ابتدا نفر اول سنگش را پرتاب می کند بعد نفر دوم سعی می کند سنگش به هنگام پرتاب به سنگ نفر اول برخورد کند در صورتی که برخورد نکرد نفر از بازی اخراج خواهد شد. به همین ترتیب انجام می شود. بازی های محلی:

چری ) (cari ) یک قل دو قل(: چری یکی از بازی هایی است که به صورت انفرادی و گاهی اوقات به صورت گروهی انجام می شود.با سه یا پنج سنگ بازی شروع می شود. نفر اول همه سنگ ها را روی زمین پهن می کند بعد یکی را برمی دارد و به هوا پرتاب می کند و سعی می کند هم زمان با آن سنگ های دیگر را بردارد.

سنگ آرا: این بازی به صورت گروهی اجرا می شود و در حالی که هر کدام از شرکت کنندگان سنگی در دست دارند. ابتدا نفر اول سنگش را پرتاب می کند بعد نفر دوم سعی می کند سنگش به هنگام پرتاب به سنگ نفر اول برخورد کند در صورتی که برخورد نکرد نفر از بازی اخراج خواهد شد. به همین ترتیب انجام می شود.

 غذاهای محلی :

خوشدلی:xosdeli از خوشدلی اغلب در تهیه برنج و آش استفاده می کنند. اما در برخی موارد آن را با کمی روغن، پیازتف داده تا قهوه ای رنگ شود بعدبا آب، نمک و زعفران دم می کنند. در روستای برون خوشدلی را با بلغور جوشانده و مانند برنج با کمی پیاز داغ، رب و ادویه دم می کنند.


 

  حسن لکی: hasanlokki: از غذاهای سنتی فردوس است . با روغن زرد تهیه می شود. به پیاز داغ، آرد اضافه کرده و تف می دهند سپس آب به همراه شیره انگور و مغز گردوی کوبیده شده به آن اضافه می کنند. این غذا را بیشترکارگران و کشاورزان در فصل زمستان استفاده می کنند.

آش جوش پره: حبوبات و سبزی های دلخواه را پخته و بعداز کوبیدن با پیاز رنده شده، شاه دانه تف داده، گردوی کوبیده و قورمه مخلوط می کنند. بعد خمیر آماده را روی یک سطح صاف نازک کرده و به صورت چهارگوش می برندسپس مواد را وسط خمیرهای بریده شده گذاشته و به شکل بقچه می پیچند. قالب های آماده شده را دااخل آب جوش می گذارند و به مدت یک ساعت دم می کنند. برای تزئین از رب انار و نعناع داغ استفاده می کنند. در چهارشنبه اول سال برای نهار یا شام از این آش استفاده می کنند.

 


 صنايع دستي شهرستان فردوس :

شهر فردوس در كنار قاين يكي از دوشهر مهم ولايت قهستان محسوب مي شده و صنايع دستي آن نيز از قدمت و سابقه تاريخي و تنوع توليد برخوردار است . در سفرنامه ها و منایع تاریخی به صنایع دستی این منطقه بسیار اشاره شده است. از جمله  در كتاب اشكال العالم  احمدجيهاني جغرافی دان  ایرانی متعلق به نيمه سده چهارم هجري آمده است : ( از ولايت قهستان كرباس هاي نيكو و پلاس هاي خوب و زيلوها  مانند جهرمي مي بافند و بيشتر در تون مي باشد و از آنجا به نيشابور و ديگر ولايات مي برند ). مقدسي ، فردوس ( تون ) را شهري پرجمعيت ذكر كرده است و ناصر خسرو قبادياني از چهارصد كارگاه زيلوبافي آن نام برده است . اين مطلب بيانگر تاريخ اين رشته از دستبافته هاي بومي جنوب خراسان      مي باشد و شروع آن حداقل به 1000سال   قبل بر مي گردد.سيسيل ادواردز نيز در كتاب ( قالي ايران  ) اشاره اي به نوعي قاليچه هاي عربي بافت منطقه فردوس داشته است.

 براساس تقسيمات جغرافيايي در سال 87 اين شهرستان به دو شهرستان فردوس و بشرويه تفكيك شده است ،  اما صنايع دستي و نوع توليدات اين دو شهرستان به لحاظ سنخيت در نقوش ، پيشينه فرهنگي و تاريخي مشابهت فراواني دارند . بافت انواع قالي و قاليچه ، گليم بافي ، سبد بافي، سفالگري ، زيلو بافي، خراطي سنتي، آهنگري سنتي، مسگري، احرام بافي، نمدمالي و كلاه مالی ، سیاه چادر بافی ، انواع رودوزيهاي سنتي ، صنایع دستی سنگی و اسپند بافی از مهمترین صنایع دستی این منطقه می باشد.  عمده ترين مراكز توليد صنايع دستي این شهرستان عبارتند از : فردوس، بيدسكان، مهويد،‌ خانيك، امرودكان، برون، انارستانك، باغستان عليا، سرند، گستج ، فتح آباد، مهران كوشك، زهر، افغو ، فریدونی ، ترشیزوک ، ابراهیم آباد ، کجه و چاه نو ، طاهرآباد ، خانکوک و حسین آباد .



     

  

 
 

مشاهیر :

 

 

 

 

 

تاریخ به روزرسانی:
1396/02/09
تعداد بازدید:
905
Powered by DorsaPortal