شهرستان طبس

 

شهرستان طبس

 

 

موقعیت جغرافیایی :

طبس بر کناره کویر لوت، از شهرهای میانه راهی خراسان ،کرمان ، فارس ، اصفهان و بعنوان گذرگاهی برای این استانها می باشد. این شهرستان با پنجاه و هفت هزار و هشتاد کیلومتر مربع اولین شهر پهناور ایران می باشد و فاصله بین دورترین روستاهای منتهی الیه شمالی و جنوبی شهرستان بیش از 400 کیلومتر می باشد شهرستان طبس مشتمل بر سه بخش مرکزی، دیهوک و دستگردان وسه شهر طبس،دیهوک و عشق آباد وهشت دهستان به نامهای گلشن، پیرحاجات ،منتظریه،نخلستان،دیهوک،کویر ،دستگردان وکوه یخاب می باشد .

پیشینه تاریخی :

در واقع تبس از واژه تب به معنای گرما گرفته شده تردیدی نیست که شهرستان طبس بسیار کهن و باستانی است چنانکه آثار غارنشینان زمانهای قدیم هنوز در دره های شهرستان باقی است و بسیاری از روستاها و اماکن طبس نام کهن و باستانی خود را حفظ کرده اند. طبس ، زمانی در آغاز جهانگیری ترکان سلجوقی مطیع سلطان سبز می شود و زمانی در اواخر دوره تیموریان و نیز دوره صفویه مورد حمله مکرر ازبکها قرار می گیرد. واگرچه در سال 1357 با زلزله ای ،گردسنگینی برتاریخ این دیار می نشیند اما طبس هنوز گلشنی است در دل کویر. ناصر خسرو در سفر نامه خود درباره طبس (قرن پنجم هجری) چنین بیان نموده است :״طبس شهری انبوه (پر جمعیت) است اگر چه به روستا نماید و آب اندک باشد و زراعت کمتر کنند، خرماستانها باشد و بساتین (بوستانها) و چون از آنجا سوی شمال روند نیشابور به چهل فرسنگ باشد... و عظیم آسوده بودند مردم آنجا، چنانکه به شب در سرایها نبستندی و ستور (چهار پایان) در کویها باشد، با آنکه شهر را دیوار نباشد و هیچ زن را زهره (جرأت) نباشد که با مرد بیگانه سخن گوید و اگر گفتی هر دو را بکشتندی و همچنین دزد وخونی (قاتل) نبود..״

 

جمعیت :

برابر سرشماری انجام شده در سال 1390 جمعیت این شهرستان 69658 نفر می باشد .

سوغات :

علاوه بر زعفران، زرشک، برنج ، مرکبات ، خرما ، آلو بخارا،انار، عناب، سنجد، بادام کوهی، گردو، کشک سیاه، کشک زرد، کشک زیره‌ای، قره قروت، برگه هلو، توت خشک و قالی در نقشها، طرحها و رنگهای متنوع از سوغات این شهرستان است .

 

آداب و رسوم :

آئین شادمانی:زیرگل کردن کودک: به همین منظور در اولین بهار کودک را زیر گل می کردند بدین ترتیب که چند روز مقداری گل محمدی جمع نموده و در جای خنکی نگه می داشتند که پرپر نشود . هنگامی که موقع خواب نوزاد بود مقداری از این گلها را به صورت گردنبندی از گل( که به آن عقد می گفتند) به رشته ای از نخ کشیده و برگردن کودک می آویختند و سپس پارچه ای سفید روی کودک انداخته و سرتاسر پارچه را با گلهای محمدی می پوشاندند و تا زمانی که کودک خواب بود همچنان غرق در گل بود و فقط شمیم گل محمدی استشمام می کرد. همین که کودک از خواب بیدار می شد گل ها را از روی نوزاد برداشته و بین خانواده توزیع می کردند.

آئین عزاداری:

نخل گردانی: مراسم عزاداری اباعبدالله الحسین ( ع ) از چند روز قبل از محرم شروع و تا دوازدهم محرم ادامه دارد . اوج مراسم عزاداری امام حسین ( ع ) در ظهر روز دهم محرم می باشد که مردم طبس و روستاهای اطرف با ابراز پرشورترین و پاکترین احساسات خود در ماتم سرور و سالار شهیدان و 72 تن از یاران باوفایشان بر سر و سینه می زنند .در روز عاشورا با تزیین تابوت واره ای  مشهور به نخل و بردوش گرفتن و حمل آن یاد شهداء کربلا را زنده نگه میدارند . در شهر طبس دو نخل یکی در حسینیه میارزه ( وابسته به سادات میارزه طبس) و دیگری در هیئت فاطمی در پایین محله تزیین و بعد از نماز ظهر عاشورا به ترتیب در شهر گردانده  می شود.

 

 

 

طبل زنی طبس: در ماه مبارک رمضان  مراسم طبل زنی در دو نوبت سحر و افطار در شهرستان طبس اجرا می شود هر بار اجرا، به مدت ده دقیقه تا یک ربع و هر نوبت شامل سه بار به فاصله یک ساعت از مرتبه قبل نواخته می شود. این موسیقی با ضربات هماهنگ زمان باقیمانده به اذان را اعلام می کرد و در پایان  یک بخش کوتاه داشت که ریتم آن به هم ریخته بود و مردم با شنیدن آن متوجه می شدند که زمان کوتاهی به اذان مانده است. پس از اجرای این موسیقی، توپ خاصی به نام زنبورک (شمخال) به صدا در می آمد. به برگزار کنندگان این عمل زنبورک زن و نقاره زن می گفتند. اين سنت حسنه بيش از 100سال است كه رواج دارد. آئین و مراسم طبل زنی در شهرستان طبس به شماره 189-17/11/89 در فهرست آثار میراث معنوی کشور (ناملموس) به ثبت رسیده است .

 

بازی های محلی:

هفت سنگ: بازی است که معمولاض بین دو گروه چهار تا هشت نفری صورت می گیرد که هفت سنگ تقریباً صاف را روی هم قرار داده و با توپ از فاصله حدود 5 متری سعی می کنند این ستون سنگی را خراب کنند . هر گروهی که زودتر این ستون سنگی را خراب کند پیروز بوده و در حالت تهاجمی قرار می گیرد.


 

 هاش هاش: بازی است در بین نوجوانان و جوانان که معمولاً بین دو گروه پنج تا هفت نفری صورت می گیرد و قوانین آن مانند بازی الک و دولک است.

 

غذاهای سنتی:

گندم پلو(بلغور) با بادمجان:این غذا از گندم یا جو كامل تهيه شده يعني گندم همراه با سبوس،که بسیار مقوی و مفید میباشد.

 

 

 

 اشکنه: یکی از غذاهای محلی طبس  است که به صورت معمول با نان قرص طبسی میل می شود.

 

 

 

 

قروتی: غذایی ساده که با کشک ساییده شده درست میشود و گاهی اوقات همراه با بادمجان نیز میل میشود.

 

 

  صنایع دستی :

یکی از مسایلی که از دیر باز درفرهنگ طبس وبه تبع آن درهنرهای سنتی شهرستان تاثیر بسزایی داشته ،دور بودن از مراکز جمعیتی است که مردم این منطقه را مصمم ساخته  تا با استفاده از موهبت های الهی وطبیعی و به کارگیری هنر وذوق خویش  در پی رفع نیاز ها ی خود باشندوبدین سان هنرهای سنتی و صنایع بومی را به منصه ظهور برسانند. برد

مسگری یکی از صنایع دستی اصیل طبس است که درحال حاضر تحت تاثیر فرایند ماشینی شدن ، نسبت به گذشته کم رنگ تر شده است ، بطوریکه بازارمسگرهای سابق واقع درمیدان امام که روزگاری  نوای چکشهای مسگری بر در و دیوار آن می پیچید  اکنون جز انگشت شماری مسگر را نمی توان یافت .

قلم زنی روی مس از دیگر هنرهای رایج  است که درآن نقش های متنوعی روی سینی های مسی یا قابهای پایه دار مس  حک می گرددوتعداد هنرمندان این رشته درشهرستان به مراتب بیشتر از مسگری است.

حصیربافی ( بوریا بافی ) هنری است که با توجه به جغرافیای فردوس و وجود درختان نخل  از گذشته رواج داشته وبومی ها با استفاده از برگ والیاف نخل خرما بخش قابل توجهی از نیاز های خود را تأمین می کنند . هرچند بسیاری از تولیدات حصیری با ورود تکنولوژی و ارائه محصولات ماشینی بازار خود را از دست داده اند اما مواردی از آن چون باد بزن ،جارو،حصیر ،ریسمان ، زنبیل وکلاه  هنوز به مقاومت خود ادامه می دهند. لذا از منظر علاقمندان به اصالتها حائز اهمیت هستند.

از صنایع دستی دیگر مهم این شهرستان میتوان به بافت انواع قالی و قالیچه ،گیوه بافی ، گلیم بافی ، پلاس بافی ، رودوزی های سنتی ، آهنگری سنتی ، سفالگری و حوله بافی اشاره کرد. 

ازمهمترین مناطق تولید صنایع دستی طبس ، شهر طبس و روستاهای کریت ، اسماعیل آباد ، دیهوک و دستگردان می باشد.



 

 
 
 


 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تاریخ به روزرسانی:
1396/02/09
تعداد بازدید:
120
Powered by DorsaPortal