شهرستان خوسف

 

شهرستان خوسف

 

 

 

موقعیت جغرافیایی :

شهر خوسف در 36 کیلومتری غرب بیرجند و در حاشیه کویر قرار گرفته است. این شهر در َ38 و ْ53 طول شرقی و َ46 و ْ32 عرض شمالی و ارتفاع 1290 متر از سطح دریا قرار دارد. شهرستان خوسف از شمال به شهرستان سرایان و بیرجند، از جنوب به نهبندان و کرمان و از غرب به طبس و یزد و از شرق به سربیشه متصل است. خوسف دارای اقلیم مناطق بیابانی با ویژگی های خاص آن است. از جمله این ویژگی ها تابستان های گرم و خشک و زمستانهای نسبتاً سرد    می باشد.

حداکثر نزولات آسمانی در سه ماهه اسفند، فروردین و اردیبهشت بوده و کمی نزولات آسمانی باعث شده هیچگونه رودخانه دائمی در اطراف آن جریان نیابد.

پیشینه تاریخی:

حمدالله مستوفی اولین کسی است که در سال 740 هجری در کتاب نزهه القلوب نام کنونی خوسف را آورده است و درباره آن چنین می گوید: خوسف شهر کوچکی است و چند موضع توابع دارد و آب آن از رودخانه باشد و دیها را آب از کاریز باشد و در آنجا همه نوع انتفاعی حاصل آید. حافظ ابرو در مورد تعداد دهات و مزارع و موقعیت شهر خوسف چنین بیان می کند: بیست قریه و صد مزرعه از توابع خوسف است که بر کنار بیابان است و بر آن طرف بیابان حدود کرمان است. خبیص نواحی آن است و آن بیابان لوت خوانند و در تابستان از آن موضع نمی توان گذشت. چهل فرسنگ در آن راه آب ندارد. عوامل متعددی در نحوه شکل گیری و گسترش کالبدی بافتهای تاریخی مؤثر می باشند. شناخت کامل و احاطه بر این عوامل تأثیر زیادی در بررسی و تجزیه و تحلیل عملکرد بافت دارد. عواملی مانند میزان خشکی یا رطوبت هوا، درجه حرارت، میزان و نوع بارشهای جوی، نوع، جهت و سرعت وزش بادها. عوامل اجتماعی از قبیل مذهب، اعتقادات، آداب و رسوم، روابط اجتماعی، نوع شغل، میزان درآمد، نوع طبقات اجتماعی در این مورد تأثیر گذارند. بافت قدیمی خوسف نیز که در طول حیات چند صد ساله خود، فراز و نشیبهای زیادی را طی کرده است از این امر مستثنی نبوده و در جریان شکل گیری و رشد خود بسیار از این عوامل متأثر شده است. بافت قدیم خوسف با مساحتی در حدود 20 هکتار، تعداد زیادی بناهای با ارزش تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده است. مساجد، آب انبارها، مدرسه، قلعه و از جمله این بناهای با ارزش می باشند.

 

جمعیت :

بر اساس سرشماری نفوس سال 1390 جمعین این شهرستان 24922 نفر می باشد .

 

سوغات :

علاوه بر زعفران، زرشک،انار، عناب، سنجد، گردو، کشک سیاه، کشک زیره‌ای، قره قروت، برگه هلو، توت خشک و قالی در نقشها، طرحها و رنگهای متنوع از سوغات این شهرستان است .

 

آداب و رسوم :

آئین های شادمانی: مراسم کشت گندم آرک: این آئین و مراسم در روستای آرک همه ساله در نیمه آبان ماه برگزار می گردد که به مراسم ساعت معروف است. کشاورزان روز خاصی را که متبرک باشد با اعلام همگانی مشخص می کنند. در روز موعود همه صبح زود با بیل های در دست و مقداری بذر گندم مرغوب و همچنین نقل و شیرینی به طرف زمین می روند. رو به قبله در صف های مرتب مانند صف های نماز جماعت ایستاده و بیل ها را در کنار زمین می گذارند. یک نفر از بزرگان دعا می کند برای سلامتی اهالی، خیر و برکت محصولات کشاورزی و روزی حلال و همچنین یادی از درگذشتگان می کنند. در پایان فاتحه ای برای اموات خوانده            می شود. هر کدام مقداری از گندم ها را که روی پارچه هست برداشته و به صورت رفت و برگشت در زمین می پاشند و روی آن هم کود می ریزند و شیرینی و نقل را در بین اعضای حاضر و به خصوص کودکان تقسیم می کنندو در مورد چگونگی آبیاری مزارع صحبت می کنند. این مراسم و آئین در تاریخ 6/10/95 در فهرست آثار معنوی کشور(ناملموس) به ثبت رسیداست.

 

 

 

آئین های عزاداری: مراسم بيل زني خوسف: اين مراسم فقط در شهر خوسف در ظهر عاشورا برپا مي شود. مراسم بيل زني در اين شهر قدمت زیادی دارد. براي برپايي اين مراسم به دسته پانزده نفري كه مجموعاً چهار دسته هستند تشكيل مي شود. هر يك از نفرات بيل به دست ، دايره وار و به هم چسبيده بيل هايشان را به طرف آسمان مي گيرند و در هنگام حركت هر يك از نفرات به هوا پريده و تيغه بيلش را به بيل هاي ديگر مي زند و همه با هم يك صدا مي گويند (حيدر علي). این مراسم شبيه سازي از طايفه بني اسد در صحراي كربلاست. این مراسم به شماره 508 - 20/6/91 در فهرست میراث معنوی کشور(ناملموس) به ثبت رسیده است .

 

بازی های محلی: بازیهای محلی مانند طناب کشی،رقص های محلی و کشتی باستانی و ... برگزار می گردد. ماژان از توابع شهر ستان خوسف استان خراسان جنوبی می باشد.امراسم جشن بازی های محلی هر ساله در ششم فروردین ماه در روستای ماژان برگزار می شود. در کنار اجرای این مراسم رقص سنتی،چوب بازی و ساز دهل ، ورزش های باستانی اجرا می گردد.


 

 غذاهای محلی:

 

آش بز باش: نوعی آش سنتی است که بیشتردر ایام محرم به خصوص در روستای نصرآباد از توابع شهرستان خوسف پخت می شود. این آش را از آن لحاظ بز باش می گویند که بیشتر مواد اصلی آن گوشت خالص بز      می باشد.مواد تشکیل دهنده این آش حبوبات(نخود، عدس، لوبیا)،

روغن، سیرو سبزیجات می باشدو مدت زمان پخت آن از صبح شروع می شود و تا شب ادامه دارد. این غذا بیشتر از اول محرم تا شب دهم(عاشورا) در مساجد و حسینیه ها پخت می شود و بین عزاداران تقسیم می گردد.

 صنایع دستی :

خوسف در تقسیمات سال 1391 از شهرستان بیرجند منتزع و به عنوان شهرستانی مستقل رسمیت یافته است.این شهرستان همواره به عنوان منطقه ای خوش آب و هوا با مردمانی فرهیخته و هنرمند شناخته شده است . باغ ها و مزارع این منطقه به خرمی اشتهار داشته است . در گذشته دراین شهرستان پنبه سفید و پنبه قهوه ای کشت می شده که این نوع پنبه توسط زنان خوسفی تبدیل به انواع محصولات کاربردی از جمله انواع پارچه ، حوله و به ویژه قطیفه می شده است. قطیفه مَلِّه خوسف از صنایع دستی شاخص آن بوده که در اطراف بیرجند مخصوصاً در خود خوسف و روستاهای مجاور ، بانوان به جای چادر نیز از آن استفاده می کردند.

 گیوه بافی نیز از دیگر صنایع دستی خوسف بوده که در بین گیوه ها ، گیوه شاهزیله معروفیتی خاص داشته است. روستاهاي شاهزيله و كوشه از مناطق قديمي ساخت ظروف سفالي نیز مي باشند. بطوری که اکثر سکنه این روستاها به شغل سفالگری مشغول بوده اند.در صنایع فلز کاری ، خوسفی ها ، آرکی ها و حصار سنگی ها ، نبوغ خاصی در ساختن تفنگ ، چاقو ، شمشیر ، ادوات جنگی ، قندشکن ، انبر ، هاون و سایر وسایل فلزی داشته اند. در حال حاضر در برزِج و ماژان کارگاه های کوچک آهنگری فعال مي باشد.

از دیگر صنایع دستی خوسف میتوان به قالی و قالیچه بافی ،انواع نساجی سنتی (برک بافی ، حوله بافی ، چادرشب بافی ، کرباس بافی ، ابریشم بافی ) ، گلیم بافی ، جاجیم بافی ، سبد بافی و پلاس بافی اشاره کرد.

از دیگر مناطق تولید صنایع دستی در این شهرستان میتوان به خوسف ، خور ، گل ، نصرآباد و کوشه سفلی اشاره نمود.

 
 
 
 
 
تاریخ به روزرسانی:
1396/02/13
تعداد بازدید:
86
Powered by DorsaPortal